تبلیغات
geographic - واژه اردبیل


geographic



ما ناشنوایان باید برای بهبود وضعمان باید مطالعاتمان را بیشتر کنیم

واژه اردبیل [اردبیل , ]


واژه اردبیل‎؛ واژه ای اوستایی است كه از دو كلمه آرتا ( مقدس ) و ویل ( شهر ) به معنی شهر مقدس تركیب شده است.

مشخصات جغرافیایی

استان اردبیل در شمال غربی فلات ایران، حدود یك درصد مساحت ایران را تشكیل می‎دهد. این استان از شمال به رود ارس، دشت مغان و بالها رود در جمهوری آذربایجان، از شرق به رشته كوه ‎های طالش و بغرو در استان گیلان، از جنوب به رشته كوه ها، دره ها و جلگه‎های به هم پیوسته استان زنجان و از غرب به استان آذربایجان شرقی محدود است. از نظر مختصات جغرافیایی مدار‎های 45 دقیقه و 37 درجه و 42 دقیقه و 39 درجه شمالی، منتهی الیه شمالی و جنوبی، و نصف النهار‎های 55 دقیقه و48 درجه و سه دقیقه و 47 درجه منتهی الیه غربی و شرقی استان را مشخص می‎كنند. بر اساس آخرین تقسیمات كشوری این استان دارای 9 شهرستان و تعداد زیادی شهر, دهستان و روستا بوده است. شهرستان های استان اردبیل عبارتند از: اردبیل, بیله سوار, پارس آباد, خلخال, كوثر(گیوی), گرمی, مشگین شهر, نمین و نیر. بر اساس آخرین سرشماری رسمی سال 1375 جمعیت استان اردبیل 1183364 نفر بوده است. بیش ترجمعیت استان؛ آذری زبان هستند و میهمان نوازی و رعایت آداب و رسوم خاص آذری ها از ویژگی های مردم استان است

لباس های محلی استان اردبیل

امروزه استفاده از لباس های محلی و سنتی در بسیاری از نقاط ایران از جمله استان اردبیل منسوخ شده و مردم از لباس های معمول شهرهای بزرگ استفاده می كنند ولی در برخی از مناطق این استان چون: منطقه مغان و ارسباران و در میان عشایر كوچ نشین و میان روستاییان، استفاده از لباس های محلی توسط مردان و زنان عمومیت دارد. لباس های محلی ایل شاهسون و ارسباران یكی ازمهم ترین جاذبه های فرهنگی این ایل به شمارمی آیند. مردان ایل پوشاك اختصاصی ندارند، كت و شلوار و كلاه آنان معروف به كپیkepi یا كلاه ترك داری كه نظیر كلاه مردان گیلان است؛ تشكیل دهنده ی پوشاك مردان شاهسونی است.
لباس بانوان ایل شاهسون هریك یادآور گوشه ای از پوشش مردم سایر مناطق ایران زمین است. روسری بانوان را چارقد گلداری تشكیل می دهد كه با یك كلاغی بسته می شود. پیراهن زنان ایل شاهسون از رنگ های متنوع و شاد تشكیل شده و بلند است. تنبان؛ شلیته ای است كه می پوشند و شبیه تنبان های بانوان گیلان، بختیاری و قشقایی است. جلیقه زنان شاهسون را پارچه های دوخته شده بدون آستین تشكیل می دهد كه روی آن ها سكه های طلا و نقره دوخته شده است و تعداد سكه ها نشان دهنده میزان ثروت خانواده است. زنان كفش های دست دوزی به پا می كنند كه در رنگ های متنوع و شاد تهیه شده اند. پوشش یاد شده در میان برخی روستاهای استان آذربایجان شرقی و غربی نیز متداول است. 

 

غذاهای محلی

استان اردبیل در زمینه غذاهای سنتی و محلی نیز دارای شهرت است. مردم این استان به كیفیت خوراک اهمیت زیادی قایل هستند و از تمام انواع خوراکی های رایج در ایران در این خطه نیز استفاده می شود. برخی از خوراکی ها و غذاهای تهیه شده در این استان فقط خاص منطقه است که بسیار خوشمزه بوده و از جمله جاذبه های گردشگری این خطه به شمار می آیند. آش دوغ معروف ترین غذای محلی اردبیل است که با ماست، سبزی، سیر، کوفته ریزه و برنج تهیه می شود و طعم بسیار خوبی دارد. در بلندی های اردبیل که سرما ی زیادی وجود دارد خوردن آش داغ محلی اردبیل خوشمزه ترین قسمت خاطرات گردشگران را تشکیل می دهد. عسل سبلان شهرت ملی دارد و در تمام ایران معروف است و لذا صبحانه های منطقه اردبیل با عسل، نان تازه و کره محلی از جذابیت های خاص خود برخوردار است. دیگر غذاهای آذری چون: پیچاق قیمه، انواع كوكو، رشته پلو قیسی، اماج بایلدی، خورش هویچ، شیرپلو، باسترپلو، كوكوماه و... نیز در این استان به فراوانی طبخ می شوند. انواع ترشی های محلی، انواع سالادها از قبیل سالاد فلفل سبز، انواع مرباها از قبیل مربای گل، هویچ، آلبالو، بالنگ، لیمو، موز، پوست پسته و... برخی از مهم ترین چاشنی ها و دسرهای این منطقه هستند. 

جشن ها و آیین های .....ادامه مطلب کلیک کنید.

جشن ها و آیین های

استان اردبیل نیز هم چون دیگر نقاط ایران دارای جشن های متعدد مذهبی و باستانی است و هر یك از این جشن ها را با آداب و رسوم خاص مردمان خود برگزارمی كند. جشن های مذهبی در این دیار از اهمیت بسیار زیادی برخوردارهستند و آداب و رسوم حاكم بر آن ها درهمان چارچوب برگزاری این مراسم ها درسراسر كشور است. جشن های بزرگ مذهبی دراستان اردبیل شامل: جشن میلاد حضرت محمد (ص)، جشن میلاد حضرت فاطمه (س) (روز مادر)، جشن میلاد حضرت على (ع)( روز پدر) جشن های بزرگ نیمه شعبان روز میلاد حضرت امام زمان (عج )، مراسم های آغاز ماه مبارك رمضان و آداب گرفتن روزه، جشن بزرگ عید فطر و عید قربان، جشن بزرگ غدیر خم و تعیین حضرت علی (ع) به جانشینی حضرت رسول الله(ص)، جشن بزرگ بعثت حضرت محمد (ص) و جشن میلاد دیگر امامان معصوم (ع) از جمله جشن های مذهبی مهم استان آذربایجان شرقی به شمار می آید.
علاوه بر جشن های یاد شده برخی از مراسم های ایرانیان هم چون جشن های بزرگ نوروز در این استان دارای اهمیت و آداب خاص خود است. تدارك رسیدن نوروز دراین استان نیز ازاوایل اسفند ماه با خانه تكانى آغاز مى شود. تمیز كردن و شستن تمام وسایل و سفید كردن خانه ها، نشان از تغییری اساسى دارد و حاكی از آماده شدن برای سال نو است. مراسم نوروز خوانی را سایاچی ها بر عهده دارند. چیدن سفره هفت سین و مراسم سمنو پذی نیز دراین استان طبق رسم دیگر ایرانیان وجود دارد. سمنو غذایى مقدس است كه وقت پختن آن زنان بدون وضو حضور نمى یابند و اعتقادات خاصی در زمینه آن دارند از جمله این كه پس از پختن سمنو؛ آن را یك شب مى گذارند بماند تا حضرت فاطمه (س) نقش پنجه خود را بر آن اندازد و سمنو را متبرك كند. مراسم عروسی در این منطقه مانند دیگر نقاط آذربایجان و بر اساس آداب و رسوم زیبا و دیدنی برگذار می شود. مراسم ازدواج در این استان شامل مرحله خواستگاری، نامزدی، عروس و پاینده تخت است. در استان اردبیل معمولا در شب عروسی فرد مسنی همراه عروس است که به ینگه شهرت دارد. در مراسم خواستگاری رسم "شیرینی ایچدو" و در مراسم نامزدی رسم شال اوزدک انجام می شود.
مراسم شب یلدا که شب آغازین فصل زمستان است نیز در این خطه با شور خاصی برگزار می شود. دراین دیار شب اول دی ماه كه همان شب یلداست اهالی "چیله قارپزی" یعنی هندوانه چله را می خورند و معتقدند كه با خوردن هندوانه سوز سرما به تنشان تاثیر نخواهد داشت. شب چله طولانى ترین شب سال محسوب مى شود و مراسم مربوط به آن نوعى شب نشینى فامیلى و دوستانه است. دراین شب نشینى انواع خوراكى های زمستانى یعنی خشك بار و شیرینى خورده می شود. خوردن میوه های بهاره و تابستانى كه به ترفندهاى مختلف تا اولین شب زمستان نگه دارى شده اند، به نوعى اصرار بر وجود بهار و تابستان گرم و پربركت است. پختن برنج سفید نیز در شب چله بزرگ یا یلدا نوعى جادوى سفید براى سفید روزى و نیك بختى در زمستان سرد به شمار می رود. بیش ترین مراسم زمستانى به چله كوچك مربوط مى شود كه سخت ترین و سردترین روزهاى زمستان را در برمی گیرد. در بیش تر روستاها و گاه مناطق شهرى آذربایجان شرقى، آیین هاى مشتركى در این خصوص وجود دارد. برافروختن آتش بر پشت بام ها و گاه تیراندازى یا سرو صدا كردن معمول ترین و رایج ترین آداب مربوط به چله كوچك است. گمان عامه براین است كه با افروختن آتش و سروصدا، پیرزن سرما یا قارى ننه، ترسیده و فرار مى كند. مراسم های یاد شده درتمام مناطق استان اردبیل و آذربایجان شرقی اجرا می شوند ولی ممكن است هر یك از روستاها و شهرها با توجه به اصالت و ریشه وجودی خود؛ قسمتی از مراسم های یاد شده را زیاد یا كم كنند. 

عشایر

 عشایر ایران که معیشت و آداب و رسوم خاص خود را دارند در ایران یكی از جذاب ترین شیوه های زندگی اجتماعی به شمار می آیند. استان اردبیل از ایل ها و عشایر متعددی برخوردار است كه مهم ترین و منسجم ترین آن ها ایل های شاهسون و ارسباران هستند كه درمناطق گوناگون استان پراكنده شده اند. ایل شاهسون ازمهم ترین و معروف ترین ایل های استان های اردبیل و آذربایجان شرقی به شمار می رود كه دارای پیشینه تاریخی زیادی بوده و از ویژگی های خاص اجتماعی- فرهنگی برخوردار است. اعضای این ایل دام دار هستند و از مراتع سرسبز كوه های خطه اردبیل استفاده می كنند. عشایر ارسباران نیز در نواحی كوهستانی به سر می برند و قلمرو عمده آن ها بخش باختری دشت مغان است. عشایر خلخال در نواحی كوهستانی و جنگلی شهرستان خلخال زندگی می كنند.
درباره وجه تسمیه نام و پیشینه تاریخی ایل شاهسون؛ بایستی گفت: هنگامی كه سرزمین ایران دچار هرج و مرج و آشوب بود و هركدام از امرای تیموری و آق قویونلو و دیگر حكام محلی گوشه ای از این سرزمین را محل حكومت خود كرده بودند، اسماعیل میرزا كه بعدها به شاه اسماعیل معروف شد، توانست با سركوب آق قویونلوها (كه یكی از قبایل با نفوذ حاكم برایران بودند) در سال 907 هجری قمری، بنیان حكومتی خود را به مدت دو و نیم قرن استوار سازد. افرادی كه شاه اسماعیل را در این جنگ ها یاری می كردند، در تاریخ به نام قزلباش ها شهرت یافتند و شامل 32 قبیله مختلف بودند كه شاه اسماعیل آن ها را در زمره نجبا در آورد و به ایشان عمامه خاصی داد كه 12 ترك داشت و میان آن كلاه سرخی مانند فینه می گذاشتند و به همین لحاظ به قزلباش ها معروف شدند.
در سال های 991 تا 994 هجری قمری سلطان محمد خدابنده به منظور جلب حمایت علیه ازبكان و عثمانی ها تصمیم گرفت افراد غیر نظامی را با رضایت خود به خدمت نظام درآورد كه این عمل او به شاه سون (یعنی دوست داران شاه شدن) معروف شد. درسال 998 هجری قمری افراد قزلباش علیه نماینده شاه؛ سر به شورش برداشتند كه از این رو شاه اسماعیل نسبت به قدرت آنان بدبین شد و گروه دیگری با نام شاهسون را برای درهم شكستن قدرت آن ها بسیج كرد.
بنابراین شاهسون ها (دوست داران شاه) به گروهی اطلاق می شدند كه از سوی شاه عباس تشكیل یافته بود تا جای قبایل ترك را كه از سلسله صفوی پشتیبانی كرده بودند، بگیرند.
شاهسون ها از آداب و رسوم سنتی و قوی برخوردارند، هرچند كه از گذشته های دور از حوادث و خطرات دور نمانده و تحولات زمان برآن ها بی تاثیر نبوده است. بر اساس قرارداد تركمن چای كه طی آن قسمتی از مرزهای شمالی ایران به روس ها واگذارشد و به این ترتیب قسمت بزرگی از منطقه قشلاقی شاهسون ها از بین رفت.
منطقه تابستانی (ییلاقی) شاهسون ها را ارتفاعات اهر، مشگین شهر و اطراف آن تشكیل می دهد و منطقه قشلاقی آن ها را بخش های خاوری جلگه كم عمق مغان (كه در حدود 150 كیلومتر از منطقه سردسیر فاصله دارد و نزدیك رود ارس است) تشكیل داده است. منطقه ییلاق و قشلاق طایفه های شاهسون كاملا مشخص است. هنگام كوچ ابتدا از قیشلاخ (گویش محلی قشلاق) یا منطقه زمستانی به یازلاخ یا منطقه بهاره و سپس به ییلاخ (گویش محلی ییلاق) منطقه تابستانی می روند. در مراجعت پیش از استقرار در قشلاق، در محلی پاییزه كه همان اردوگاه های پیرامون قشلاق هستند، توقف می كنند. جایگاه تابستانی شاهسون ها؛ شامل 4 تا 5 آلاچیق است كه در حد فاصل 100 متری درچراگاه برپا می شود.
قدمت تاریخی شاهسون ها سبب شده آداب و رسوم و شیوه های معیشت آن ها برای افراد عادی جذاب و دیدنی باشد، چنان كه بازدید از زندگی عشایر شاهسون یكی از پرطرف دارترین برنامه های گردشگری ناحیه آذربایجان شرقی و اردبیل به شمار می آید. ایل شاهسون از طایفه، تیره، كویك و هر كویك از چند اوبه و اوبه ها از تعدادی خانواده تشكیل شده است. در راس هر طایفه؛ ایل بیگی از سوی دولت مركزی برای حفظ نظم و وصول مالیات انتخاب می شد ولی اداره طایفه برعهده بیگ بوده كه از طرف ایل بیگی گمارده می شد.
ایل شاهسون در استان های اردبیل و آذربایجان شرقی زندگی می كنند و برخی از آن ها در طی سالیان گذشته یك جا نشین شده اند. شاهسون ها از سجایای اخلاقی خوبی برخوردار هستند و در تیراندازی و شكار و میهن پرستی شهرت دارند. آن ها به زبان آذری صحبت می كنند و شیعه مذهب هستند. برپایی جشن ها و آیین های اسلامی و ایرانی از مهم ترین آداب و رسوم آن ها به شمار می آید كه به شكل های خاصی و با رعایت اصول ایل انجام می شود و برای گردشگران بسیار جذاب، دیدنی و شنیدنی است.
شاهسون ها جشن های خود را درمیدان برگزار می كنند و در عید های مذهبی از جمله عید قربان و عید فطر پس از نماز عید به دید و بازدید یك دیگر می روند. مراسم ها و آداب ازدواج در میان این ایل از اهمیت زیادی برخوردار است. وقتی پسری خواهان دختری است دو نفر از ریش سفیدان ایل را به چادر پدر دختر می فرستد و آن ها در صورت توافق عهد و پیمان می بندند و خیلی به آن اهمیت می دهند. پس از خواستگاری؛ خانواده داماد برای عروس هدایایی از قبیل: روسری، گردن بند، آینه، پارچه و شیرینی می برند. چند روزمانده به تاریخ عروسی از مهمانان دعوت به شركت در مراسم می شود. مهمانان هدایایی به همراه می آورند و به محض نزدیك شدن مهمانان؛ داماد و همراهان وی به اتفاق نوازندگان سازهای محلی به استقبال آن ها می روند. مهمانان شام را در چادر خانواده داماد می خورند و مبلغی به آشپز و آبدارچی هدیه می كنند. این مراسم چند روز ادامه دارد و در روز آخر مهمانان به خانه عروس رفته و عروس را همراه خود به چادر داماد می آورند. زمانی كه عروس قصد خروج از منزل پدر را دارد، یكی از افراد خانواده او كمربند زیبای طلایی به كمر او می بندد، سپس عروس با آینه و جهیزیه خود به سمت خانه داماد حركت می كند. هنگامی كه عروس به چادر داماد نزدیك شد، داماد سیب سرخ یا دسته گلی به طرف او پرتاب می كند كه دراین موقع سواركاران هر یك به نوبه خود به نمایش های محلی می پردازند.
لباس های محلی ایل شاهسون یكی از مهم ترین جاذبه های فرهنگی این ایل به شمار می آیند. مردان ایل شاهسون پوشاك اختصاصی ندارند، كت و شلوار و كلاه آنان معروف به كپیkepi یا كلاه ترك داری كه نظیر كلاه مردان گیلان است؛ تشكیل دهنده ی پوشاك مردان شاهسونی است.
لباس بانوان ایل شاهسون هریك یاد آور گوشه ای از پوشش مردم سایر مناطق ایران زمین است. روسری بانوان را چارقد گلداری تشكیل می دهد كه با یك كلاغی بسته می شود. پیراهن زنان ایل شاهسون از رنگ های متنوع و شاد تشكیل شده و بلند است. تنبان؛ شلیته ای است كه می پوشند و شبیه تنبان های بانوان گیلان، بختیاری و قشقایی است. جلیقه زنان شاهسون را پارچه های دوخته شده بدون آستین تشكیل می دهد كه روی آن ها سكه های طلا و نقره دوخته شده است و تعداد سكه ها نشان دهنده میزان ثروت خانواده است.
شاهسون ها در چادرهای نیم كره ای شكلی زندگی می كنند كه آن ها را آلاچیق و برخی را كومه می نامند. كومه معمولا از آلاچیق كوچك تر است و از جنس خشن بافته می شود ولی آلاچیق با ظرافت و مهارت بافته می شود و دوام آن ها از كومه بیش تر است. فضای داخلی كومه ها به طور معمول 5 متر است. آلاچیق اصلی عموما از نمد سفید و با ظرافت است این نمدها با طرح های رنگی در جلو و طرفین تزییین یافته و سر درب ورودی ها منگوله هایی آویزان است.
نمدهای این چادر به علت باران و گرد و خاك و دود داخل به تدریج قهوه ای و سرانجام سیاه می شوند. چاتماcatma نیز نوع دیگری از چادرهای عشایر شاهسون است كه در توقف گاه های موقت برپا می شود.
شاهسون ها یكی از بزرگ ترین دام داران و كشاورزان ناحیه آذربایجان شرقی و اردبیل هستند. زندگی آن ها تا حدود زیادی به دام وابسته است و وجود فرآورده های دامی سبب شده است كه صنایع دستی در میان این ایل اهمیت زیادی داشته باشد. انواع گلیم، جاجیم، خورجین و جل اسب ازمهم ترین صنایع دستی عشایر شاهسون به شمار می آید. مهم ترین بافته شاهسون ها گلیم های سوزن دوزی و ظریف معروف به سوماك است كه درزبان محلی آن را ورنی بافی می گویند. ورنی بافی مهم ترین و زیباترین صنایع دستی این ایل است كه طرح های پیچیده آن را با دستگاه های عمودی یا افقی به صورت تكه های دراز و باریك به طول 3 متر می بافند و سطح آن ها را با نقش های پیچیده، سوزن دوزی می كنند. معمول ترین و معروف ترین طرح این گلیم ها كشتی نوح نام دارد كه به شكل سوزن دوزی با طرح كشتی است و در وسط آن درخت و اطراف آن پرندگان و جانوران دیده می شوند.
مفرش نوعی صنایع دستی روستایی و عشایری است كه در منازل روستایی برای نگه داری رخت خواب و لوازم خواب از آن استفاده می شود و در كوچ ایلات و عشایر نیز مفرش وسیله بسیار مناسبی برای حمل وسایل مختلف به شمار می‌آید. مفرش به شكل مكعب مستطیل است و در اندازه‌های مختلف به هم دوخته می ‌شود و نقش و نگارهای زیبا و دل‌انگیزی دارد.
جل اسب های ایل شاهسون هم از لحاظ سبك خاص تصویر حیوانات و پرندگان و هم از لحاظ رنگ پردازی، از بهترین رو اسبی های ایران به شمار می روند. خورجین برای حمل اشیا و وسایل دستی مورد استفاده قرار می ‌گیرد و با نقوش خاص و زیبایی بافته می شود. علاوه بر خورجین، برخی دیگر از لوازم مورد نیاز عشایر مانند بزک شتر و نوار مخصوص چادر به همین شیوه بافته می شود.
كوچ نشینان ارسباران در منطقه زیبای ارسباران در ناحیه كوهستانی و جلگه ای به سر می برند و قلمرو عمده آن ها در بخش باختری دشت مغان در پیرامون شهرستان اهر است. نام این ایل از منطقه سكونت آن ها بین سرزمین ارسباران و قره داغ گرفته شده است. سابقه تاریخی این ایل نیز شباهت زیادی به تاریخ شاهسون ها دارد. منطقه تابستانی ییلاقی ایل ارسباران را كوه های اطراف ارسباران و سبلان تشكیل می دهد. منطقه زمستانی (قشلاقی) ایل ارسباران را نیز جنوب دشت مغان و اطراف رود قره سو و كنار رود ارس در منطقه خدا آفرین تشكیل می دهد. كوچ نشینان ارسباران همانند شاهسون ها از طایفه، تیره، كویك، اوبه و خانواده تشكیل شده است. جشن ها و آیین های این ایل شباهت بسیار زیادی به مراسم ها و آیین های ایل شاهسون دارد.
به طور كلی شیوه معیشت، لباس ها، موسیقی، جشن ها و آداب و رسوم خاص عشایر اردبیل و آذربایجان شرقی سبب شده بازدید از زندگی عشایر شاهسون و ارسباران در آذربایجان شرقی یكی از مهم ترین و جذاب ترین برنامه های گردشگران این خطه به شمار آید.
 

  



نوشته شده توسط علی در شنبه 4 شهریور 1385و ساعت 11:08 ق.ظ
ویرایش شده در شنبه 4 شهریور 1385 و ساعت 12:08 ب.ظ

() نظر






وبلاگ من

  ๐ وبلاگ من
  ๐
ایمیل من
    




بایگانی

 نویسندگان

علی (28)


موضوعات

تهران (4)
عکسها (1)
قم (1)
یزد (1)
اردبیل (2)
نوروز (2)
آذربایجان شرقی (1)
آذربایجان غربی (1)
زنجان (1)
قزوین (1)
مرکزی (1)
همدان (1)
یزد (1)
فارس (2)
استان سیستان و بلوچستان (1)
تفرش (1)
استان مازندران (1)
استان اصفهان (1)
استان کرمان (1)
ترکیه (1)
کرمانشاه (1)


 آرشیو

مرداد 1387 (1)
فروردین 1386 (1)
آذر 1385 (1)
شهریور 1385 (1)
تیر 1385 (1)
اردیبهشت 1385 (1)
فروردین 1385 (1)
اسفند 1384 (3)
آبان 1384 (1)
مهر 1384 (3)
خرداد 1384 (2)
اردیبهشت 1384 (4)
فروردین 1384 (2)
اسفند 1383 (7)


صفحات





لینكستان

 ◊ جوك های SMS

 ◊ ضرب المثلهای مشهور ایران

 ◊ دانستنیهای





لینكدونی

آرشیو لینكدونی




جستجو

جستجو در بلاگ






خبرنامه






نظر سنجی






آمار وبلاگ

بازدید های امروز :
بازدید های دیروز :
كل مطالب :
كل نظرها :
كل بازدید ها :
افراد آنلاین : [Online]
ایجاد صفحه : -





قالب توسط :صابر كردستانچی